{"id":1101,"date":"1998-02-27T14:44:00","date_gmt":"1998-02-27T14:44:00","guid":{"rendered":"https:\/\/kbsczarnkow.pl\/?p=1101"},"modified":"2024-04-30T11:39:04","modified_gmt":"2024-04-30T11:39:04","slug":"1649-xvii-wiek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kbsczarnkow.pl\/?p=1101","title":{"rendered":"1649 – XVII wiek"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Kurkowe Bractwo Strzeleckie w Czarnkowie czasach staropolskich\n<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Najstarszym zachowanym dokumentem zwi\u0105zanym z czarnkowsk\u0105 konfraterni\u0105 jest przywilej podpisany przez Jana Kazimierza 13 grudnia 1649 r. daj\u0105cy formalne prawo do za\u0142o\u017cenia w mie\u015bcie zwi\u0105zku strzelc\u00f3w. W\u0142adca Polski podkre\u015bla w owym dokumencie, \u017ce sprawuj\u0105c swoje rz\u0105dy zawsze stara\u0142 si\u0119 dba\u0107 o dobro swoich poddanych, ale tak\u017ce spe\u0142nia\u0107 wysuwane przez nich postulaty. Pisz\u0105c o poddanych mia\u0142 na my\u015bli Franciszka S\u0119dziwoja Czarnkowskiego z Czarnkowa, kasztelana pozna\u0144skiego, mi\u0119dzyrzeckiego i pyzdrskiego oraz kapitana wojsk wielkopolskich, kt\u00f3ry zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do niego z pro\u015bb\u0105 o wyra\u017cenie zgody na za\u0142o\u017cenie bractwa \u2013 zwi\u0105zku strzeleckiego, okre\u015blonego w dokumencie, jako Contubernium lub Confraternitatem Iaculatoriam. Kr\u00f3l ze wzgl\u0119du na cnoty i zas\u0142ugi oraz splendor, jakiego przysporzy\u0142a mu rodzina Czarnkowskich, postanowi\u0142 obdarzy\u0107 Franciszka S\u0119dziwoja swoj\u0105 \u0142ask\u0105 i \u017cyczliwo\u015bci\u0105. Dlatego s\u0142usznie zauwa\u017ca K. Olejnik, \u017ce powo\u0142anie bractwa strzeleckiego w 1649 r. by\u0142o swego rodzaju zaspokojeniem ambicji mieszcza\u0144skich. W sferze domys\u0142\u00f3w pozostaje kwestia, kto by\u0142 inicjatorem ca\u0142ego przedsi\u0119wzi\u0119cia. Bez odpowiedzi pozostaj\u0105 pytania \u2013 Czy mieszczanie czarnkowscy poprosili dziedzica, aby ten zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do kr\u00f3la z pro\u015bb\u0105 o ustanowienie bractwa strzeleckiego w swym dziedzicznym mie\u015bcie? Czy dziedzic Czarnkowa, chc\u0105c zapewni\u0107 bezpiecze\u0144stwo miastu, sam wyst\u0105pi\u0142 z inicjatyw\u0105?\u00a0<\/p>

Trudno jednak si\u0119 zgodzi\u0107 z opini\u0105 K. Olejnika, \u017ce utworzone bractwo strzeleckie mia\u0142o ma\u0142e znaczenie praktyczne, je\u017celi chodzi o obron\u0119 miasta. Z tre\u015bci owego dokumentu wynika, \u017ce w\u0142adca przychyli\u0142 si\u0119 do pro\u015bby Franciszka S\u0119dziwoja, poniewa\u017c dostrzega\u0142 zagro\u017cenie dla miast Palatynatu Pozna\u0144skiego. Ziemie te by\u0142y cz\u0119sto n\u0119kane dzia\u0142aniami zbrojnymi prowadzonymi z teren\u00f3w \u015al\u0105ska, z kt\u00f3rym wojew\u00f3dztwo pozna\u0144skie graniczy\u0142o od po\u0142udnia. Ze strony kr\u00f3la by\u0142a to r\u00f3wnie\u017c reakcja na walki, kt\u00f3re w pierwszej po\u0142owie XVII wieku przetoczy\u0142y si\u0119 w pobli\u017cu granic Rzeczypospolitej, okre\u015blanych jako wojna trzydziestoletnia.<\/p>

Kr\u00f3l Jan Kazimierz, tak jak jego poprzednicy ufa\u0142, \u017ce m\u0119\u017cczy\u017ani wyszkoleni i wy\u0107wiczeni w strzelaniu z dzia\u0142 i strzelb skutecznie obroni\u0105 miasto w obliczu niebezpiecze\u0144stwa. W\u0142a\u015bnie nad ich wyszkoleniem czuwa\u0107 mia\u0142o bractwo strzeleckie, jednak do podniesienia umiej\u0119tno\u015bci w tym zakresie potrzebne by\u0142y odpowiednie narz\u0119dzia. Dlatego monarcha przyzna\u0142 Bractwu mo\u017cliwo\u015b\u0107 i prawo do utworzenia placu strzeleckiego, na kt\u00f3rym bracia strzelcy mogliby doskonali\u0107 si\u0119 w sztuce strzelania. W omawianym dokumencie w\u0142adca wyrazi\u0142 te\u017c swoj\u0105 wol\u0119, aby Bractwo cieszy\u0142o si\u0119 takimi samymi przywilejami, swobodami i prerogatywami, jakimi cieszy\u0142y si\u0119 bractwa strzeleckie w innych miastach wojew\u00f3dztwa pozna\u0144skiego. Bractwo mia\u0142o zar\u00f3wno przestrzega\u0107, jak i cieszy\u0107 si\u0119 z tych\u017ce swob\u00f3d, przywilej\u00f3w i prerogatyw mu przys\u0142uguj\u0105cych zgodnie z panuj\u0105cym obyczajem.<\/p>

Poniewa\u017c tre\u015b\u0107 dokumentu podpisanego przez Jana Kazimierza jest bardzo og\u00f3lna i nie zawiera szczeg\u00f3\u0142owych wytycznych odno\u015bnie funkcjonowania bractwa strzeleckiego w Czarnkowie, to musia\u0142y zosta\u0107 ustalone pewne ramy prawne dzia\u0142alno\u015bci owej konfraterni. Odnajdujemy je w Privilegium Sagittariorum Oppidi Czarnkow (Przywilej \u0142ucznik\u00f3w miasta Czarnkowa), kt\u00f3ry zosta\u0142 wystawiony 15 lutego 1650 r. Dokument ten podpisa\u0142 i potwierdzi\u0142 herbow\u0105 piecz\u0119ci\u0105 Franciszek S\u0119dziw\u00f3j Czarnkowski. Mo\u017cemy uzna\u0107 go za pierwszy (w dzisiejszym rozumieniu tego s\u0142owa) statut czarnkowskiego bractwa strzeleckiego. Kolejne dwadzie\u015bcia trzy artyku\u0142y dotycz\u0105 spraw zwi\u0105zanych z funkcjonowaniem bractwa, sposobu przyjmowania nowych os\u00f3b w jego szeregi, praw i obowi\u0105zk\u00f3w braci strzelc\u00f3w oraz kar za poszczeg\u00f3lne przewinienia. Najwi\u0119cej miejsca po\u015bwi\u0119cono prerogatywom kr\u00f3la kurkowego.<\/p>

W arendze tego dokumentu zapisano, \u017ce powsta\u0142 on, poniewa\u017c: \u201epami\u0119\u0107 ludzka wed\u0142ug biegu natury kr\u00f3tka jest i nied\u0142ugo ona nikczeje, i\u017c kiedy by na potomne czasy po nas b\u0119d\u0105cym co takowego potrzeba by\u0142o wiedzie\u0107, pismem to opatrzy\u0107 i przez pewne consignatie terminowanie i naznaczenie musi to by\u0107 onym od nas zostawiono i do wiadomo\u015bci ich przywiedziono\u201d. Z tre\u015bci dokumentu wynika, \u017ce wszystkie punkty zapisane w przywileju zosta\u0142y u\u0142o\u017cone i zatwierdzone przez ka\u017cdego z braci strzelc\u00f3w po to, aby w bractwie \u0142ucznik\u00f3w panowa\u0142 porz\u0105dek i aby by\u0142o ono dobrze zarz\u0105dzane. Przywileje te mia\u0142y zach\u0119ca\u0107, zw\u0142aszcza m\u0142odych mieszczan do \u0107wicze\u0144 strzeleckich. Mieszczanin, kt\u00f3ry chcia\u0142 wst\u0105pi\u0107 w szeregi bractwa musia\u0142 liczy\u0107 si\u0119 z pewnymi kosztami. Wp\u0142aca\u0142 do kasy bractwa p\u00f3\u0142 grzywny wst\u0119pnego i p\u0142aci\u0142 grosza pisarzowi (odpowiednik sekretarza) za dokonanie wpisu, prawdopodobnie do ksi\u0119gi brackiej. Ka\u017cdy z braci strzelc\u00f3w by\u0142 zobowi\u0105zany do posiadania w\u0142asnej rusznicy, w przeciwnym razie podlega\u0142 karze jednego z\u0142otego. Rusznica mia\u0142a by\u0107 \u201eporz\u0105dna\u201d, aby nie zawiod\u0142a, gdyby trzeba by\u0142o wype\u0142ni\u0107 spoczywaj\u0105cy na braciach strzelcach obowi\u0105zek obrony miasta.\u00a0<\/p>

Najwa\u017cniejszym obowi\u0105zkiem brata strzelca by\u0142o przestrzeganie przepis\u00f3w zapisanych w wilkierzu i poddawa\u0107 si\u0119 przypisanym danemu wykroczeniu karom. Brat strzelec zawsze mia\u0142 \u201emie\u0107 Pana Boga nadewszystkich przed oczyma w imi\u0119 jego nie przysi\u0119ga\u0107 ani blu\u017ani\u0107\u201d. Wyst\u0105pienie przeciwko temu nakazowi, nawet gdy uczyni\u0142 to w gniewie, musia\u0142 przez trzy dni odpokutowa\u0107 \u2013 \u201eby\u0107 na swym ciele wi\u0119\u017aniem\u201d, albo przekaza\u0107 bractwu \u201ekop\u0119 winy\u201d, co odpowiada\u0142o 60 groszom. Ka\u017cdy brat strzelec corocznie w pierwsz\u0105 niedziel\u0119 po Bo\u017cym Ciele musia\u0142 w obecno\u015bci pozosta\u0142ych braci wp\u0142aci\u0107 do brackiej kasy dziewi\u0119\u0107 groszy. Mieszczanin m\u00f3g\u0142 wyst\u0105pi\u0107 z bractwa tylko przed Zielonymi \u015awi\u0105tkami, jednak musia\u0142 si\u0119 w pewien spos\u00f3b wykupi\u0107 p\u0142ac\u0105c 12 groszy. Mi\u0119dzy strzelcami, mia\u0142y panowa\u0107 braterskie stosunki. W przypadku, gdyby \u201ejeden drugiego zniewa\u017cy\u0142 tak w Celstacie jako i na posiadkach Brackich\u201d podlega\u0142 karze pi\u0119tnastu groszy. Taka sama kara grozi\u0142a, gdy brat \u201ena obiedzie kr\u00f3lewskim ze sto\u0142u posy\u0142a\u0142 do domu\u201d.\u00a0<\/p>

Bractwem strzeleckim zarz\u0105dza\u0142o dw\u00f3ch starszych, kt\u00f3rzy dwie niedziele przed Zielonymi \u015awi\u0105tkami byli wybierani przez urz\u0105d miejski. Po wyborze musieli z\u0142o\u017cy\u0107 przysi\u0119g\u0119, \u017ce b\u0119d\u0105 przestrzegali przepis\u00f3w zawartych w kolejnych artyku\u0142ach wilkierza. Starszy nie m\u00f3g\u0142 ust\u0105pi\u0107 ze swego stanowiska do momentu wyboru nowego brata strzelca na jego miejsce. W przeciwnym wypadku podlega\u0142 karze trzech groszy. Po wyborze starszych Bractwa i sto\u0142owych, nikt z braci strzelc\u00f3w nie m\u00f3g\u0142 przyw\u0142aszczy\u0107 sobie ich urz\u0119du (\u201enie ma wa\u017cy\u0107 […] na miejscu ich zasiada\u0107\u201d). Grozi\u0142a za to kara sze\u015bciu groszy. Tyle samo musia\u0142 wp\u0142aci\u0107 do \u201eskrzynki Bractwa\u201d strzelec, kt\u00f3ry sprzeciwi\u0142by si\u0119 ich poleceniom. Starsi mieli tak\u017ce obowi\u0105zek obejrze\u0107 stan rusznic poszczeg\u00f3lnych braci. Posiadanie broni w z\u0142ym stanie technicznym w najgorszym wypadku skutkowa\u0142o wydaleniem z Bractwa. Brat strzelec, kt\u00f3ry nie zgadza\u0142 si\u0119 z ocen\u0105 starszych odno\u015bnie sprawno\u015bci swojej strzelby, m\u00f3g\u0142 udowodni\u0107 jej sprawno\u015b\u0107. W tym celu, w obecno\u015bci starszych, musia\u0142 j\u0105 nabi\u0107 i odda\u0107 strza\u0142 w miejscu do tego przeznaczonym, czyli na Celstacie.<\/p>

Bracia strzelcy zostali przez ich dobrodzieja zobowi\u0105zani do \u0107wicze\u0144 w strzelaniu, kt\u00f3re przybra\u0142y form\u0119 rywalizacji mi\u0119dzy strzelcami. Wed\u0142ug przywileju mia\u0142y si\u0119 one odbywa\u0107 cztery razy w roku \u2013 w pierwsz\u0105 niedziel\u0119 po oktawie Bo\u017cego Cia\u0142a, na \u015bwi\u0119tego Jakuba, na \u015bwi\u0119tego Micha\u0142a i w Zielone \u015awi\u0105tki. W tym ostatnim terminie odbywa\u0142o si\u0119 najwa\u017cniejsze \u015bwi\u0119to ka\u017cdego bractwa strzeleckiego \u2013 rywalizacja o zaszczytny tytu\u0142 kr\u00f3la bractwa. Corocznie w okresie Zielonych \u015awi\u0105tek starsi Bractwa otrzymywali od w\u0142a\u015bciciela miasta Czarnkowa dziesi\u0119\u0107 z\u0142otych, a od urz\u0119du miejskiego trzy z\u0142ote. Pieni\u0105dze te starsi Bractwa mogli przeznaczy\u0107 na potrzeby konfraterni. W zamy\u015ble wystawcy dokumentu przekazywane finanse mia\u0142y sprawi\u0107, by bracia do \u201estrzelania lepsz\u0105 ch\u0119\u0107 mieli\u201d. W rywalizacji o kr\u00f3lestwo strzela\u0107 mogli tylko i wy\u0142\u0105cznie mieszczanie. Osoby nie posiadaj\u0105ce praw miejskich mog\u0142y, bra\u0107 udzia\u0142 w tej zaszczytnej rywalizacji pod pewnym warunkiem. Musieli obieca\u0107, \u017ce \u201eje\u017celiby kt\u00f3remu z nich Pan B\u00f3g poszcz\u0119\u015bci\u0142, \u017ceby kr\u00f3lem zosta\u0142\u201d, to na pierwszej sesji urz\u0119du miejskiego przyjm\u0105 prawo miejskie.\u00a0<\/p>

Ze wspomnianego dokumentu dowiadujemy si\u0119, jak przebiega\u0142a uroczysto\u015b\u0107 strzelania kr\u00f3lewskiego. Ot\u00f3\u017c Franciszek S\u0119dziw\u00f3j nakaza\u0142, aby miejscy urz\u0119dnicy, gdy \u201edo strzelania Strzelcy na \u015awiatki wychodz\u0105\u201d, prowadzili \u201ebractwu ku uczciwo\u015bci kr\u00f3la starego\u201d. Na przemarsz mieli by\u0107 zapraszani radni miejscy oraz zamkowi gubernatorzy. Zaproszeni go\u015bcie mieli prawo odda\u0107 jeden strza\u0142 do tarczy.\u00a0<\/p>

Zawody kr\u00f3lewskie odbywa\u0142y si\u0119 w specjalnie do tego przeznaczonym miejscu \u2013 Celstacie. Miejsce to mia\u0142o szczeg\u00f3lny charakter dla braci strzelc\u00f3w, skoro zakazano do niego wchodzi\u0107 w bosych nogach. Za z\u0142amanie tego zalecenia grozi\u0142a stosunkowo wysoka kara sze\u015bciu groszy. Tarcza, do kt\u00f3rej strzelano by\u0142a oddalona dwie\u015bcie pi\u0119\u0107dziesi\u0105t \u0142okci. Ka\u017cdy brat oddawa\u0142 do tarczy tylko trzy strza\u0142y z rusznicy. Je\u017celi strzelba by trzykrotnie nie wystrzeli\u0142a to jego kolej przepada\u0142a. Za rozpraszanie rozmow\u0105 brata oddaj\u0105cego strza\u0142 grozi\u0142a kara trzech groszy. Podniesienie rusznicy innego strzelca bez pozwolenia, uszkodzenie amunicji i przeszkadzanie w strzelaniu by\u0142o obarczone kar\u0105 pi\u0119tnastu groszy. Po oddaniu strza\u0142u wszyscy z niecierpliwo\u015bci\u0105 czekali na pokazanie wyniku, przez specjalnie do tego zatrudnion\u0105 osob\u0119. Bez zezwolenia starszych strzelec, ani jego s\u0142udzy, nie m\u00f3g\u0142 podej\u015b\u0107 do \u201eCylu\u201d (tarczy), gdyby to uczyni\u0142 p\u0142aci\u0142 trzy grosze kary. Strzelec mia\u0142 prawo nie zgodzi\u0107 si\u0119 z podanym wynikiem. Wtedy starsi lub wskazani przez nich strzelcy podchodzili do tarczy, by \u201epostrza\u0142u tego szuka\u0107\u201d, a decyzja przez nich podj\u0119ta by\u0142a ostateczna.<\/p>

Osoba, kt\u00f3ra odda\u0142a najlepszy strza\u0142 do tarczy \u2013 po\u0142o\u017cony najbli\u017cej \u015brodka \u2013 otrzymywa\u0142a kr\u00f3lestwo \u2013 najzaszczytniejszy tytu\u0142 braci strzeleckiej i zwi\u0105zane z nim przywileje. Nagradzano te\u017c osob\u0119, kt\u00f3rej strza\u0142 by\u0142 najbli\u017cej strza\u0142u kr\u00f3lewskiego. Przy czym wa\u017cny by\u0142 tylko ten strza\u0142, kt\u00f3ry \u201emo\u017ce by\u0107 go\u017adziem zatkany\u201d. Owy gw\u00f3\u017ad\u017a to prawdopodobnie drewniany ko\u0142ek wk\u0142adany w miejsce po kuli.\u00a0<\/p>

Tre\u015b\u0107 dokumentu wskazuje na bardzo religijny charakter dzia\u0142alno\u015bci bractwa strzeleckiego, zapewne dlatego uwa\u017cano, \u017ce \u201ekr\u00f3lem na \u015awi\u0105tki zostanie\u201d osoba, kt\u00f3rej \u201ePan B\u00f3g poszcz\u0119\u015bci\u201d. Co ciekawe, godno\u015b\u0107 kr\u00f3lewsk\u0105, mogli uzyska\u0107 wspomniani urz\u0119dnicy miejscy i gubernatorzy zamkowi. Gdy strza\u0142 oddany przez tak\u0105 osob\u0119 okaza\u0142 si\u0119 tym najlepszym, musia\u0142a ona zadecydowa\u0107, czy przyjmuje godno\u015b\u0107 kr\u00f3lewsk\u0105 i spe\u0142ni wszystkie z tym zwi\u0105zane powinno\u015bci wobec bractwa strzeleckiego. Odmowa korzystania z kr\u00f3lestwa wi\u0105za\u0142a si\u0119 z konieczno\u015bci\u0105 podarowania bractwu jednej srebrnej tabliczki o wadze trzech \u0142ut\u00f3w.\u00a0<\/p>

Godno\u015b\u0107 kr\u00f3lewska by\u0142a bardzo po\u017c\u0105dana przez braci strzelc\u00f3w, poniewa\u017c jak zapisano w wilkierzu \u201eKr\u00f3l ma zawsze przedniejsze miejsce gdy bracia wesp\u00f3\u0142 b\u0119d\u0105\u201d. Nowy kr\u00f3l, jako oznak\u0119 wywalczonej godno\u015bci, otrzymywa\u0142 klejnot ze srebrnymi tabliczkami. Zanim go otrzyma\u0142 dwaj mieszczanie, mieszkaj\u0105cy w granicach Czarnkowa musieli por\u0119czy\u0107, \u017ce owy klejnot zostanie oddany, gdy go Bractwo b\u0119dzie potrzebowa\u0142o. Zdarza\u0142o si\u0119, bowiem w innych bractwach strzeleckich, \u017ce klejnoty kr\u00f3lewskie by\u0142y przedmiotem zastawu w chwilach gorszej sytuacji finansowej lub konieczno\u015bci poniesienia du\u017cych wydatk\u00f3w. Wspomniani mieszczanie dawali tak\u017ce r\u0119kojmi\u0119 za wszystko \u201eczym kr\u00f3l bractwo contentowa\u0107 powinien\u201d, gdy\u017c opr\u00f3cz licznych korzy\u015bci p\u0142yn\u0105cych z wywalczonej godno\u015bci zapisanych w wilkierzu, musia\u0142 sprosta\u0107 pewnym obowi\u0105zkom wobec wsp\u00f3\u0142braci.<\/p>

Urz\u0105d miejski i panowie radni mieli zachowa\u0107 wszystkie wolno\u015bci najlepszego strzelca i zwolni\u0107 go z wszystkich podatk\u00f3w na rzecz skarbu pa\u0144stwa, kt\u00f3re p\u0142aci\u0142 od swojej w\u0142asno\u015bci. Przy czym w dokumencie tym wymienione z nazwy s\u0105 trzy podatki, z jakich kr\u00f3l bractwa by\u0142 zwolniony: \u201eszosu domowego, stra\u017cy, czopowego\u201d. Dobrodziej bractwa zapobiegliwie zabezpieczy\u0142, aby najlepszy strzelec w przysz\u0142o\u015bci nie p\u0142aci\u0142 nowo powsta\u0142ych danin i zwolni\u0142 go od \u201epobor\u00f3w wszystkich jakimkolwiek imieniem nazwane, a od umys\u0142u ludzkiego przyrzeczone by\u0107 mog\u0105\u201d. Tym samym zwolni\u0142 go ze wszystkich podatk\u00f3w wobec dworu. Od w\u0142a\u015bciciela Czarnkowa ka\u017cdorazowy kr\u00f3l bractwa otrzymywa\u0142 w u\u017cytkowanie \u0142\u0105k\u0119 \u015amiguczowsk\u0105. M\u00f3g\u0142 on tak\u017ce warzy\u0107 i odstawia\u0107 do \u201eszynk\u00f3wek\u201d piwo, a dzia\u0142alno\u015b\u0107 ta by\u0142a zwolniona od podatk\u00f3w zamkowych i nie podlega\u0142a kontroli \u201eBractwa Mielcarskiego\u201d (cech piwowarski). Kr\u00f3l od bractwa otrzymywa\u0142 Celstat \u201edo u\u017cywania wed\u0142ug najlepszego jego upodobania i sposobno\u015bci\u201d. W zamian za to, po zako\u0144czonym strzelaniu, musia\u0142 urz\u0119dnikom miejskim i wszystkim braciom przygotowa\u0107 kolacj\u0119. Kr\u00f3l wszystkich braci strzelc\u00f3w musia\u0142 ugo\u015bci\u0107 jeszcze dwa razy. W niedziel\u0119 po wspomnieniu \u015bw. Bart\u0142omieja zobowi\u0105zany by\u0142 do wyprawienia bankietu dla wszystkich urz\u0119dnik\u00f3w miejskich, braci strzelc\u00f3w i sze\u015bciu os\u00f3b, kt\u00f3re sam zaprosi\u0142. W trakcie bankietu najwa\u017cniejsza by\u0142a jako\u015b\u0107 piwa, poniewa\u017c \u201eje\u015bli by si\u0119 te\u017c trafi\u0142o \u017ceby kr\u00f3l pod\u0142e piwo da\u0142 urobi\u0107, kt\u00f3reby Braciom niesmakowa\u0142o maj\u0105 starsi t\u0105 moc inszego piwa dobrego w dom jego przywie\u015b\u0107\u201d. Kr\u00f3l dostarcza\u0142 na bankiet wystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015b\u0107 \u201e\u015bwiec i szklanic\u201d. R\u00f3wnie dobry trunek kr\u00f3l musia\u0142 zapewni\u0107 w ostatnim dniu swego urz\u0119dowania, kiedy to po zako\u0144czonym strzelaniu zielono\u015bwi\u0105tkowym by\u0142 odprowadzany przez wsp\u00f3\u0142braci do domu, gdzie mogli oni \u201epiwo je\u015bli dobre b\u0119dzie bra\u0107\u201d.\u00a0<\/p>

Obowi\u0105zkiem kr\u00f3la by\u0142o tak\u017ce dodanie do klejnotu kr\u00f3lewskiego tabliczki srebrnej o wadze trzech \u0142ut\u00f3w dobrego srebra. Z kolei na Celstacie, kr\u00f3l \u201eobrawszy miejsce stosowne\u201d mia\u0142 posadzi\u0107 trzy drzewa owocowe.<\/p>

Podpisuj\u0105c i opatruj\u0105c piecz\u0119ci\u0105 herbow\u0105 wspomniany dokument Franciszek S\u0119dziw\u00f3j zapewni\u0142, \u017ce wszystkie zawarte w nim paragrafy b\u0119d\u0105 respektowane przez niego i przez wszystkich p\u00f3\u017aniejszych dzier\u017cawc\u00f3w miasta Czarnkowa.\u00a0<\/p>

Kolejny przywilej dla czarnkowskich strzelc\u00f3w zosta\u0142 nadany 25 maja 1663 r. na zamku w Bia\u0142ej po\u0142o\u017cnej niedaleko Trzcianki. Podpisa\u0142a go i w\u0142asn\u0105 piecz\u0119ci\u0105 opatrzy\u0142a Anna Konstancja z Wejher\u00f3w Czarnkowska \u2013 druga \u017cona Franciszka S\u0119dziwoja Czarnkowskiego. Przy podpisywaniu aktu obecny by\u0142 Stanis\u0142aw Ulatowski \u2013 dzier\u017cawca Czarnkowa oraz s\u0142udzy Anny Konstancji: Stanis\u0142aw Radomski, Marcin Popowski, Celestyn Gozdowski i W\u0142adys\u0142aw Przeuski. Kasztelanka pozna\u0144ska i staro\u015bcina radzy\u0144ska nada\u0142a nowy przywilej, poniewa\u017c pierwotne artyku\u0142y wystawione przez jej zmar\u0142ego m\u0119\u017ca \u201eniewiedzie\u0107 gdzie si\u0119 zawieruszy\u0142y\u201d. W dokumencie tym Anna Konstancja potwierdza, \u017ce zawsze uwa\u017ca\u0142a, i\u017c w Czarnkowie potrzebne jest bractwo strzeleckie, dlatego nada\u0142a mu nowy przywilej. Wed\u0142ug niej \u201eka\u017cda rzecz w prz\u00f3d od Pana Boga poczyna\u0107 si\u0119 ma przeto y na chwa\u0142\u0119 Imienia Pa\u0144skiego powinna przymna\u017ca\u0107\u201d. Dlatego pierwszy artyku\u0142 nak\u0142ada\u0142 na dw\u00f3ch braci strzelc\u00f3w obowi\u0105zek uczestniczenia w ka\u017cdej procesji z Naj\u015bwi\u0119tszym Sakramentem, kt\u00f3ra odbywa\u0142a si\u0119 w czarnkowskim ko\u015bciele farnym. Bracia ci mieli nie\u015b\u0107 \u015bwiece, kt\u00f3rych koszty wytworzenia pokrywa\u0142o bractwo. Za niespe\u0142nienie tego obowi\u0105zku bractwu grozi\u0142a kara dw\u00f3ch grzywien. Tyle samo musia\u0142o bractwo przeznaczy\u0107 na zakup wosku do \u015bwiec, gdyby podczas tych procesji, bracia m\u0142odsi nie nie\u015bli ko\u015bcielnych chor\u0105gwi. Wszyscy bracia bez wyj\u0105tku musieli \u201eze Strzelb\u0105 Chor\u0105gwi\u0105 i B\u0119bnem\u201d uczestniczy\u0107 w procesji rezurekcyjnej w Wielkanoc i w dniu Bo\u017cego Cia\u0142a. Za sprzeniewierzenie si\u0119 temu nakazowi omawiany przywilej m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 odebrany. Bracia strzelcy \u201ez B\u0119bnem z Strzelb\u0105 z Chor\u0105gwi\u0105\u201d musieli si\u0119 tak\u017ce stawi\u0107 na czarnkowskim zamku, gdy zostali poinformowani, \u017ce b\u0119d\u0105 odbywa\u0107 si\u0119 \u201eAkty wszelakie powa\u017cne\u201d.<\/p>

W por\u00f3wnaniu z wcze\u015bniejszym przywilejem, zmianie uleg\u0142a wysoko\u015b\u0107 \u201ewkupnego\u201d. Ka\u017cdy mieszczanin wst\u0119puj\u0105cy w szeregi cechu strzeleckiego musia\u0142 wp\u0142aci\u0107 dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 groszy \u2013 jeden grosz otrzymywa\u0142 pisarz, reszta trafia\u0142a do \u201eskarbu Brackiego\u201d. Podobnie jak poprzednio nowo wst\u0119puj\u0105cy musia\u0142 posiada\u0107 \u201esw\u0105 w\u0142asn\u0105 rusznic\u0119\u201d. Ciekawostk\u0105 jest, \u017ce z chwil\u0105 wystawienia przez Ann\u0119 Konstancj\u0119 owego przywileju nale\u017c\u0105cy ju\u017c do cechu bracia strzelcy musieli jeszcze raz wp\u0142aci\u0107 \u201ewkupne\u201d. Ka\u017cdy brat strzelec na wezwanie starszego lub kr\u00f3la bractwa w ci\u0105gu godziny musia\u0142 stawi\u0107 si\u0119 w kwaterze cechu. Kara za brak reakcji na sygna\u0142 \u201eznakiem Brackim\u201d wynosi\u0142a dwana\u015bcie groszy, chyba \u017ce brata nie by\u0142o w domu. Wszyscy cz\u0142onkowie konfraterni zobowi\u0105zani byli do odprowadzenia do grobu zmar\u0142ego towarzysza broni. Nakaz ten obowi\u0105zywa\u0142 tak\u017ce w przypadku \u015bmierci \u017cony, dziecka lub czeladnika wsp\u00f3\u0142brata. Za nieoddanie ostatniej przys\u0142ugi kara wynosi\u0142a sze\u015b\u0107 groszy lub p\u00f3\u0142 funta wosku.<\/p>

Anna Konstancja wydanym przywilejem wprowadzi\u0142a kilka zmian w zakresie strzelania kr\u00f3lewskiego i godno\u015bci kr\u00f3la bractwa. Tradycyjnie zawody strzeleckie o najwy\u017csz\u0105 godno\u015b\u0107 w bractwie odbywa\u0142y si\u0119 w Zielone \u015awi\u0105tki. Na coroczne zawody bractwo musia\u0142o zaprosi\u0107 \u201ezamkowego namiestnika\u201d, bez kt\u00f3rego nie mog\u0142o rozpocz\u0105\u0107 si\u0119 strzelanie. Podobnie, jak w pierwszym dokumencie, w rywalizacji mog\u0142y bra\u0107 udzia\u0142 tylko osoby wpisane do prawa miejskiego. Do strzelania dopuszczono \u201eSyn\u00f3w Miejskich\u201d, kt\u00f3rzy w przypadku wygrania rywalizacji musieli przyj\u0105\u0107 obywatelstwo miasta Czarnkowa. Przywilej dopuszcza\u0142, aby jak to zapisano \u201eBrat, kt\u00f3ry maj\u0105c syna takowego kt\u00f3ryby za niego na strzelaniu do\u015b\u0107 uczyni\u0142 tedy ma byd\u017a to tak wa\u017cno jakoby on sam strzeli\u0142\u201d. Wprowadzona zosta\u0142a tak\u017ce pewnego rodzaju tolerancja religijna. Ot\u00f3\u017c w przypadku, gdyby kr\u00f3lem zosta\u0142 strzelec innego wyznania, to na r\u00f3wnych prawach korzysta\u0142 z przywilej\u00f3w zapisanych w owym wilkierzu. Osoby nienale\u017c\u0105ce do bractwa mog\u0142y strzela\u0107, pod warunkiem, \u017ce spe\u0142ni\u0105 powinno\u015bci na\u0142o\u017cone na braci. Oddany przez nich strza\u0142 mia\u0142 by\u0107 szanowany, jednak nie liczy\u0142 si\u0119 w rywalizacji.<\/p>

Zanim w Zielone \u015awi\u0105tki rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 zawody strzeleckie, urz\u0105d miejski i zamkowi gubernatorzy w uroczystym pochodzie odprowadzali ust\u0119puj\u0105cego kr\u00f3la bractwa na miejsce wsp\u00f3\u0142zawodnictwa. Tam ka\u017cdy ze strzelc\u00f3w oddawa\u0142 trzy strza\u0142y, gdyby rusznica trzy razy nie wystrzeli\u0142a dany strza\u0142 przepada\u0142. Nad przebiegiem zawod\u00f3w czuwali dwaj bracia wyznaczeni przez starszych. Ich zadaniem by\u0142o kontrolowanie, czy strzelec nie przekracza linii strza\u0142u i ko\u0142kiem nie podpiera rusznicy. Wykroczenia w tym zakresie skutkowa\u0142y uniewa\u017cnieniem osi\u0105gni\u0119tego wyniku i kar\u0105 jednego z\u0142otego. Za dotykanie rusznic innych strzelc\u00f3w lub podejrzenie celowego uszkodzenia broni, np. piaskiem, grozi\u0142a kara wyznaczona przez wsp\u00f3\u0142braci.<\/p>

Godno\u015b\u0107 kr\u00f3la bractwa nadal pozostawa\u0142a najwy\u017csz\u0105 godno\u015bci\u0105, jak\u0105 m\u00f3g\u0142 cieszy\u0107 si\u0119 ka\u017cdy brat strzelec, kt\u00f3remu w Zielone \u015awi\u0105tki \u201ePan B\u00f3g poszcz\u0119\u015bci\u0142\u201d. Pierwszy w\u015br\u00f3d r\u00f3wnych, tak mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jego pozycj\u0119 w bractwie strzeleckim. Przy stole siada\u0142 na zaszczytnym miejscu, a naprzeciw niego kr\u00f3l piastuj\u0105cy t\u0119 godno\u015b\u0107 w roku poprzednim.\u00a0<\/p>

Kr\u00f3l otrzymywa\u0142 klejnot kr\u00f3lewski na podobnych zasadach, jak w pierwszym przywileju. Wszak\u017ce Anna Konstancja nadaj\u0105c nowe prawo pozwoli\u0142a kr\u00f3lowi, gdy zachodzi\u0142a taka potrzeba, zastawia\u0107 owy klejnot. Jednak w oznaczonym czasie kr\u00f3l musia\u0142 go wykupi\u0107 i odda\u0107 bractwu strzeleckiemu w nienaruszonym stanie.\u00a0<\/p>

W trakcie otrzymywania godno\u015bci kr\u00f3lewskiej najlepszy strzelec zobowi\u0105zany by\u0142 do ofiarowania do ko\u015bcio\u0142a farnego w Czarnkowie dw\u00f3ch \u015bwiec lanych. Kolejne dwie \u015bwiece musia\u0142 darowa\u0107 za kar\u0119, je\u017celi tego nie uczyni\u0142.<\/p>

Kr\u00f3lowi nadal przys\u0142ugiwa\u0142o zwolnienie od wszystkich \u201epodatk\u00f3w Kr\u00f3lewskich Pa\u0144skich Miejskich\u201d i prawo korzystania z \u201e\u0141\u0105ki Kr\u00f3lewskiej\u201d. Zwolnienia te sprawia\u0142y, \u017ce kr\u00f3l bractwa m\u00f3g\u0142 si\u0119 znacznie wzbogaci\u0107. Dlatego mia\u0142 do spe\u0142nienia kilka obowi\u0105zk\u00f3w. Przede wszystkim powinien \u201ewieczerz\u0119 porz\u0105dn\u0105 wyprawi\u0107 i musik\u0119 zakupi\u0107\u201d dla wsp\u00f3\u0142braci i ich ma\u0142\u017conek (\u201esi\u00f3str\u201d). Na wieczerzy wszyscy mieli si\u0119 zachowywa\u0107 \u201eskromnie\u201d i \u201ebez zwady\u201d oraz uwa\u017ca\u0107, aby nie st\u0142uc kufli i innych naczy\u0144. Za nieodpowiednie zachowanie grozi\u0142a kara ustalona w gronie braci strzelc\u00f3w. Ust\u0119puj\u0105cy kr\u00f3l oddaj\u0105c klejnot kr\u00f3lewski zgodnie ze zwyczajem dodawa\u0142 do niego trzy \u0142uty srebra. Wp\u0142aca\u0142 tak\u017ce do kasy bractwa dziesi\u0119\u0107 z\u0142otych.<\/p>

Kolejny dokument powsta\u0142 za spraw\u0105 kasztelanki \u015bremskiej Katarzyny z Grzymu\u0142towic Naramowskiej, kt\u00f3ra przed\u0142o\u017cy\u0142a kr\u00f3lowi Augustowi II dokument nadany przez Jana Kazimierza i opatrzony jego piecz\u0119ci\u0105. Dziedziczka Czarnkowa poprosi\u0142a w\u0142adc\u0119 Polski, aby raczy\u0142 go potwierdzi\u0107 i zatwierdzi\u0107. Kr\u00f3l August II bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce okazany dokument nie wykazywa\u0142 oznak fa\u0142szerstwa, przychyli\u0142 si\u0119 do pro\u015bby. Wystawione zosta\u0142o nowe pismo, w ca\u0142o\u015bci przywo\u0142uj\u0105ce tre\u015b\u0107 dokumentu z 1649 r., kt\u00f3re kr\u00f3l August podpisa\u0142 25 stycznia 1698 r. W\u0142adca uzna\u0142, \u017ce \u201epismo to winno mie\u0107 powag\u0119 i moc (o ile si\u0119 nim pos\u0142ugujemy) odpowiedniej trwa\u0142o\u015bci\u201d, dlatego poleci\u0142 przystawi\u0107 do niego kr\u00f3lewsk\u0105 piecz\u0119\u0107.<\/p>

Zar\u00f3wno Franciszek S\u0119dziw\u00f3j, jak i wdowa po nim Anna Konstancja podpisuj\u0105c przywileje dla bractwa strzeleckiego zapewnili, \u017ce prawa w nich zapisane b\u0119d\u0105 przestrzegane przez przysz\u0142ych w\u0142a\u015bcicieli Czarnkowa. Zgodnie z praktykowanym w\u00f3wczas zwyczajem poszczeg\u00f3lne cechy zwraca\u0142y si\u0119 do kolejnych dziedzic\u00f3w miasta o zaaprobowanie wcze\u015bniej nadanych przywilej\u00f3w. Wyra\u017cenie zgody najcz\u0119\u015bciej potwierdza\u0142 podpis z\u0142o\u017cony na oryginale przed\u0142o\u017conego dokumentu. Tak te\u017c by\u0142o z przywilejami bractwa strzeleckiego w Czarnkowie.\u00a0<\/p>

Na przywileju nadanym przez Ann\u0119 Konstancj\u0119 widnieje podpis Katarzyny Naramowskiej. Kolejn\u0105 osob\u0105, kt\u00f3ra 10 grudnia 1671 r. \u201ewe wszystkich punktach, artyku\u0142ach, kondiciach\u201d aprobowa\u0142a nadany przez ni\u0105 przywilej by\u0142 Andrzej Gembicki. We fragmencie przez niego dopisanym pod oryginalnym tekstem, jedno zdanie budzi pewne w\u0105tpliwo\u015bci natury prawnej. Ot\u00f3\u017c fraza \u201epozwalaj\u0105c trzy razy temu Bractwu ka\u017cdemu z osobna przez dni trzy strzela\u0107\u201d wskazuje, \u017ce Andrzej Gembicki wyd\u0142u\u017cy\u0142 do trzech dni czas trwania zawod\u00f3w strzeleckich. Prawdopodobnie chodzi o rywalizacj\u0119 o tytu\u0142 Kr\u00f3la. Zastanawiaj\u0105ce jest tylko umiejscowienie przywo\u0142anego fragmentu, gdy\u017c jest on dopisany po dacie z\u0142o\u017cenia podpisu. Ponadto zauwa\u017calny jest innych charakter pisma i odcie\u0144 tuszu. Czy\u017cby celowo dokonano, popularnego w tamtych czasach fa\u0142szerstwa? Pytanie to pozostanie bez odpowiedzi.<\/p>

Podobny dopisek znajduje si\u0119 na przywileju wystawionym przez Franciszka S\u0119dziwoja. Kasztelan \u015bremski Adam Naramowski, kt\u00f3ry \u201eotrzymawszy ca\u0142\u0105 czarnkowszczyzn\u0119 miasteczek i wsi\u00f3w\u201d zaaprobowa\u0142 i ratyfikowa\u0142 23 grudnia 1701 r. przed\u0142o\u017cony mu\u00a0 na zamku w Bia\u0142ej dokument. Za spraw\u0105 dokonanego przez niego dopisku\u00a0 zmianie uleg\u0142y niekt\u00f3re prerogatywy, kt\u00f3rymi cieszy\u0142o si\u0119 dotychczas Bractwo. Pierwsz\u0105 zmian\u0105 by\u0142 zapis, aby osoba b\u0119d\u0105ca jego namiestnikiem na zamku, oddaj\u0105c jeden strza\u0142 z \u201erusznicy kt\u00f3regokolwiek brata Bractwa\u201d rozpocz\u0119\u0142a strzelanie w Zielone \u015awi\u0105tki. W p\u00f3\u017aniejszych latach do tego postanowienia nawi\u0105zywa\u0142y tzw. strza\u0142y honorowe oddawane przez oficjeli obecnych na uroczysto\u015bci. O ile tej zmianie mo\u017cna by nada\u0107 charakter organizacyjno-administracyjny, to kolejne w znacznym stopniu uszczupli\u0142y dotychczasowe przywileje, jakimi cieszy\u0142o si\u0119 Bractwo. Przede wszystkim brat strzelec, kt\u00f3ry wywalczy\u0142 godno\u015b\u0107 kr\u00f3lewsk\u0105, straci\u0142 przywilej warzenia piwa. Zgodnie z postanowieniem Adama Naramowskiego musia\u0142 go w ca\u0142o\u015bci odsprzeda\u0107 Bractwu Piwowarskiemu. Prawdopodobnie gra, w kt\u00f3rej cech piwowarski odnosi\u0142 dotychczas pora\u017ck\u0119, toczy\u0142a si\u0119 o znaczne dochody. Potwierdza to, chocia\u017c w odniesieniu do innego wielkopolskiego bractwa,\u00a0 komplanacja z 2 kwietnia 1772 roku. Podpisali j\u0105 deputaci miejsc i starsi bractwa strzeleckiego w Poznaniu. Mia\u0142a ona zapobiec zatargom z miejscowym bractwem piwowarskim, do kt\u00f3rych mog\u0142o doj\u015b\u0107 po zlikwidowaniu czopowego i szel\u0119\u017cnego przez Micha\u0142a Kobierzyckiego (konsyliarza konfederacji wojew\u00f3dztw pozna\u0144skiego i kaliskiego). Ustalono w\u00f3wczas powinno\u015bci bractwa strzeleckiego i jego kr\u00f3la tarczowego (kurkowego) wobec bractwa piwowarskiego. Wcze\u015bniej Jan III Sobieski zezwoli\u0142 pozna\u0144skiemu bractwu strzeleckiemu na wyszynk i sprzeda\u017c piwa sprowadzonego do miasta bez uzyskania zgody bractwa piwowarskiego, a to bezsprzecznie godzi\u0142o w jego interesy i stwarza\u0142o sytuacj\u0119 konfliktow\u0105. Podobny przywilej od tego kr\u00f3la uzyska\u0142a toru\u0144ska konfraternia strzelecka, a jego nast\u0119pca August II Mocny zwolni\u0142 bractwo strzeleckie z akcyzy od skonsumowanego piwa wyprodukowanego i sprowadzonego do miasta z Przysieka, Gda\u0144ska, Elbl\u0105ga i Wismaru. W ten spos\u00f3b bractwo strzeleckie zyska\u0142o monopol i sprzedawa\u0142o tanie piwo, co zapewne nie podoba\u0142o si\u0119 w\u0142a\u015bcicielom browar\u00f3w oraz rajcom miejskim.<\/p>

Mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce tego samego typu ograniczenia, odno\u015bnie czarnkowskiego bractwa wprowadzi\u0142 Adam Andrzej Naramowski. Zapisy te potwierdzaj\u0105 stwierdzenie T.A. Jakubiaka, \u017ce wraz z nastaniem XVIII stulecia dla bractw zako\u0144czy\u0142 si\u0119 \u201etw\u00f3rczy okres dzia\u0142alno\u015bci \u201d, przesta\u0142y one j\u0105 rozwija\u0107 i zacz\u0119\u0142y boryka\u0107 si\u0119 z problemami natury finansowej.<\/p>

Dziedzic Czarnkowa u\u017cywaj\u0105c sformu\u0142owania: \u201einnych jednak wolno\u015bci y \u0142\u0105ki zarz\u0105dza\u0107 bendzie wed\u0142ug danego opisania\u201d, potwierdzi\u0142 pozosta\u0142e przywileje (u\u017cytkowanie \u0142\u0105ki \u015amiguczowskiej, korzystanie z Celstatu) dla Kr\u00f3la Bractwa. Cech strzelecki otrzyma\u0142 \u201ena Trzydzie\u015bci Upraw zwyczajnych kwity do robienia piwa\u201d, od kt\u00f3rych nie musia\u0142 \u201eani dziedzicowi ani dzier\u017cawcom r\u0119kojmi nic dawa\u0107, tylko na Bracki u\u017cytek sw\u00f3j obraca\u0107\u201d. Wobec tego 30 war\u00f3w piwa by\u0142o zwolnione z p\u0142acenia podatku, ale w zwi\u0105zku z owym wykupieniem kr\u00f3lestwa, z tych\u017ce war\u00f3w bractwo powinno urz\u0105dzi\u0107 bankiet, dostarczy\u0107 \u015bwiece lane i wykona\u0107 srebrn\u0105 plakiet\u0119 do \u0142a\u0144cucha. Jak zapisano w ostatnim zdaniu \u201ewiecznymi czasy z Zamku Czarnkowskiego\u201d bractwo powinno otrzymywa\u0107 \u201ekwit\u00f3w Trzydzie\u015bci\u201d, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 uprawnia\u0142y je do robienia piwa w okresie pomi\u0119dzy Zielonymi \u015awi\u0105tkami.<\/p>

Na zako\u0144czenie rozwa\u017ca\u0144 obejmuj\u0105cych g\u0142\u00f3wnie XVII-wieczne dzieje czarnkowskiego bractwa wypada przywo\u0142a\u0107 pami\u0119\u0107 o tych, kt\u00f3rzy w wyniku rywalizacji strzeleckiej uzyskiwali tytu\u0142 Kr\u00f3la Bractwa. Informacji o nich dostarczaj\u0105 nam srebrne plakiety przymocowane do \u0142a\u0144cucha kr\u00f3lewskiego. Podarowanie ich na w\u0142asno\u015b\u0107 Bractwu by\u0142o\u00a0 jednym z obowi\u0105zk\u00f3w nowego Kr\u00f3la.<\/p>



<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kurkowe Bractwo Strzeleckie w Czarnkowie czasach staropolskich Najstarszym zachowanym dokumentem zwi\u0105zanym z czarnkowsk\u0105 konfraterni\u0105 jest przywilej podpisany przez Jana Kazimierza 13 grudnia 1649 r. daj\u0105cy formalne prawo do za\u0142o\u017cenia w mie\u015bcie zwi\u0105zku strzelc\u00f3w. W\u0142adca Polski podkre\u015bla w owym dokumencie, \u017ce sprawuj\u0105c swoje rz\u0105dy zawsze stara\u0142 si\u0119 dba\u0107 o dobro swoich poddanych, ale tak\u017ce spe\u0142nia\u0107 wysuwane przez nich postulaty. Pisz\u0105c o poddanych mia\u0142 na my\u015bli Franciszka S\u0119dziwoja Czarnkowskiego z Czarnkowa, kasztelana pozna\u0144skiego, mi\u0119dzyrzeckiego i pyzdrskiego oraz kapitana wojsk wielkopolskich, kt\u00f3ry zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do niego z pro\u015bb\u0105 o wyra\u017cenie zgody na za\u0142o\u017cenie bractwa \u2013 zwi\u0105zku strzeleckiego, okre\u015blonego w dokumencie, jako Contubernium lub Confraternitatem Iaculatoriam. Kr\u00f3l ze wzgl\u0119du na cnoty i zas\u0142ugi oraz splendor, jakiego przysporzy\u0142a mu rodzina Czarnkowskich, postanowi\u0142 obdarzy\u0107 Franciszka S\u0119dziwoja swoj\u0105 \u0142ask\u0105 i \u017cyczliwo\u015bci\u0105. Dlatego s\u0142usznie zauwa\u017ca K. Olejnik, \u017ce powo\u0142anie bractwa strzeleckiego w 1649 r. by\u0142o swego rodzaju zaspokojeniem ambicji mieszcza\u0144skich. W sferze domys\u0142\u00f3w pozostaje kwestia, kto by\u0142 inicjatorem ca\u0142ego przedsi\u0119wzi\u0119cia. Bez odpowiedzi pozostaj\u0105 pytania \u2013 Czy mieszczanie czarnkowscy poprosili dziedzica, aby ten zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do kr\u00f3la z pro\u015bb\u0105 o ustanowienie bractwa strzeleckiego w swym dziedzicznym mie\u015bcie? Czy dziedzic Czarnkowa, chc\u0105c zapewni\u0107 bezpiecze\u0144stwo miastu, sam wyst\u0105pi\u0142 z inicjatyw\u0105?\u00a0 Trudno jednak si\u0119 zgodzi\u0107 z opini\u0105 K. Olejnika, \u017ce utworzone bractwo strzeleckie mia\u0142o ma\u0142e znaczenie praktyczne, je\u017celi chodzi o obron\u0119 miasta. Z tre\u015bci owego dokumentu wynika, \u017ce w\u0142adca przychyli\u0142 si\u0119 do pro\u015bby Franciszka S\u0119dziwoja, poniewa\u017c dostrzega\u0142 zagro\u017cenie dla miast Palatynatu Pozna\u0144skiego. Ziemie te by\u0142y cz\u0119sto n\u0119kane dzia\u0142aniami zbrojnymi prowadzonymi z teren\u00f3w \u015al\u0105ska, z kt\u00f3rym wojew\u00f3dztwo pozna\u0144skie graniczy\u0142o od po\u0142udnia. Ze strony kr\u00f3la by\u0142a to r\u00f3wnie\u017c reakcja na walki, kt\u00f3re w pierwszej po\u0142owie XVII wieku przetoczy\u0142y si\u0119 w pobli\u017cu granic Rzeczypospolitej, okre\u015blanych jako wojna trzydziestoletnia. Kr\u00f3l Jan Kazimierz, tak jak jego poprzednicy ufa\u0142, \u017ce m\u0119\u017cczy\u017ani wyszkoleni i wy\u0107wiczeni w strzelaniu z dzia\u0142 i strzelb skutecznie obroni\u0105 miasto w obliczu niebezpiecze\u0144stwa. W\u0142a\u015bnie nad ich wyszkoleniem czuwa\u0107 mia\u0142o bractwo strzeleckie, jednak do podniesienia umiej\u0119tno\u015bci w tym zakresie potrzebne by\u0142y odpowiednie narz\u0119dzia. Dlatego monarcha przyzna\u0142 Bractwu mo\u017cliwo\u015b\u0107 i prawo do utworzenia placu strzeleckiego, na kt\u00f3rym bracia strzelcy mogliby doskonali\u0107 si\u0119 w sztuce strzelania. W omawianym dokumencie w\u0142adca wyrazi\u0142 te\u017c swoj\u0105 wol\u0119, aby Bractwo cieszy\u0142o si\u0119 takimi samymi przywilejami, swobodami i prerogatywami, jakimi cieszy\u0142y si\u0119 bractwa strzeleckie w innych miastach wojew\u00f3dztwa pozna\u0144skiego. Bractwo mia\u0142o zar\u00f3wno przestrzega\u0107, jak i cieszy\u0107 si\u0119 z tych\u017ce swob\u00f3d, przywilej\u00f3w i prerogatyw mu przys\u0142uguj\u0105cych zgodnie z panuj\u0105cym obyczajem. Poniewa\u017c tre\u015b\u0107 dokumentu podpisanego przez Jana Kazimierza jest bardzo og\u00f3lna i nie zawiera szczeg\u00f3\u0142owych wytycznych odno\u015bnie funkcjonowania bractwa strzeleckiego w Czarnkowie, to musia\u0142y zosta\u0107 ustalone pewne ramy prawne dzia\u0142alno\u015bci owej konfraterni. Odnajdujemy je w Privilegium Sagittariorum Oppidi Czarnkow (Przywilej \u0142ucznik\u00f3w miasta Czarnkowa), kt\u00f3ry zosta\u0142 wystawiony 15 lutego 1650 r. Dokument ten podpisa\u0142 i potwierdzi\u0142 herbow\u0105 piecz\u0119ci\u0105 Franciszek S\u0119dziw\u00f3j Czarnkowski. Mo\u017cemy uzna\u0107 go za pierwszy (w dzisiejszym rozumieniu tego s\u0142owa) statut czarnkowskiego bractwa strzeleckiego. Kolejne dwadzie\u015bcia trzy artyku\u0142y dotycz\u0105 spraw zwi\u0105zanych z funkcjonowaniem bractwa, sposobu przyjmowania nowych os\u00f3b w jego szeregi, praw i obowi\u0105zk\u00f3w braci strzelc\u00f3w oraz kar za poszczeg\u00f3lne przewinienia. Najwi\u0119cej miejsca po\u015bwi\u0119cono prerogatywom kr\u00f3la kurkowego. W arendze tego dokumentu zapisano, \u017ce powsta\u0142 on, poniewa\u017c: \u201epami\u0119\u0107 ludzka wed\u0142ug biegu natury kr\u00f3tka jest i nied\u0142ugo ona nikczeje, i\u017c kiedy by na potomne czasy po nas b\u0119d\u0105cym co takowego potrzeba by\u0142o wiedzie\u0107, pismem to opatrzy\u0107 i przez pewne consignatie terminowanie i naznaczenie musi to by\u0107 onym od nas zostawiono i do wiadomo\u015bci ich przywiedziono\u201d. Z tre\u015bci dokumentu wynika, \u017ce wszystkie punkty zapisane w przywileju zosta\u0142y u\u0142o\u017cone i zatwierdzone przez ka\u017cdego z braci strzelc\u00f3w po to, aby w bractwie \u0142ucznik\u00f3w panowa\u0142 porz\u0105dek i aby by\u0142o ono dobrze zarz\u0105dzane. Przywileje te mia\u0142y zach\u0119ca\u0107, zw\u0142aszcza m\u0142odych mieszczan do \u0107wicze\u0144 strzeleckich. Mieszczanin, kt\u00f3ry chcia\u0142 wst\u0105pi\u0107 w szeregi bractwa musia\u0142 liczy\u0107 si\u0119 z pewnymi kosztami. Wp\u0142aca\u0142 do kasy bractwa p\u00f3\u0142 grzywny wst\u0119pnego i p\u0142aci\u0142 grosza pisarzowi (odpowiednik sekretarza) za dokonanie wpisu, prawdopodobnie do ksi\u0119gi brackiej. Ka\u017cdy z braci strzelc\u00f3w by\u0142 zobowi\u0105zany do posiadania w\u0142asnej rusznicy, w przeciwnym razie podlega\u0142 karze jednego z\u0142otego. Rusznica mia\u0142a by\u0107 \u201eporz\u0105dna\u201d, aby nie zawiod\u0142a, gdyby trzeba by\u0142o wype\u0142ni\u0107 spoczywaj\u0105cy na braciach strzelcach obowi\u0105zek obrony miasta.\u00a0 Najwa\u017cniejszym obowi\u0105zkiem brata strzelca by\u0142o przestrzeganie przepis\u00f3w zapisanych w wilkierzu i poddawa\u0107 si\u0119 przypisanym danemu wykroczeniu karom. Brat strzelec zawsze mia\u0142 \u201emie\u0107 Pana Boga nadewszystkich przed oczyma w imi\u0119 jego nie przysi\u0119ga\u0107 ani blu\u017ani\u0107\u201d. Wyst\u0105pienie przeciwko temu nakazowi, nawet gdy uczyni\u0142 to w gniewie, musia\u0142 przez trzy dni odpokutowa\u0107 \u2013 \u201eby\u0107 na swym ciele wi\u0119\u017aniem\u201d, albo przekaza\u0107 bractwu \u201ekop\u0119 winy\u201d, co odpowiada\u0142o 60 groszom. Ka\u017cdy brat strzelec corocznie w pierwsz\u0105 niedziel\u0119 po Bo\u017cym Ciele musia\u0142 w obecno\u015bci pozosta\u0142ych braci wp\u0142aci\u0107 do brackiej kasy dziewi\u0119\u0107 groszy. Mieszczanin m\u00f3g\u0142 wyst\u0105pi\u0107 z bractwa tylko przed Zielonymi \u015awi\u0105tkami, jednak musia\u0142 si\u0119 w pewien spos\u00f3b wykupi\u0107 p\u0142ac\u0105c 12 groszy. Mi\u0119dzy strzelcami, mia\u0142y panowa\u0107 braterskie stosunki. W przypadku, gdyby \u201ejeden drugiego zniewa\u017cy\u0142 tak w Celstacie jako i na posiadkach Brackich\u201d podlega\u0142 karze pi\u0119tnastu groszy. Taka sama kara grozi\u0142a, gdy brat \u201ena obiedzie kr\u00f3lewskim ze sto\u0142u posy\u0142a\u0142 do domu\u201d.\u00a0 Bractwem strzeleckim zarz\u0105dza\u0142o dw\u00f3ch starszych, kt\u00f3rzy dwie niedziele przed Zielonymi \u015awi\u0105tkami byli wybierani przez urz\u0105d miejski. Po wyborze musieli z\u0142o\u017cy\u0107 przysi\u0119g\u0119, \u017ce b\u0119d\u0105 przestrzegali przepis\u00f3w zawartych w kolejnych artyku\u0142ach wilkierza. Starszy nie m\u00f3g\u0142 ust\u0105pi\u0107 ze swego stanowiska do momentu wyboru nowego brata strzelca na jego miejsce. W przeciwnym wypadku podlega\u0142 karze trzech groszy. Po wyborze starszych Bractwa i sto\u0142owych, nikt z braci strzelc\u00f3w nie m\u00f3g\u0142 przyw\u0142aszczy\u0107 sobie ich urz\u0119du (\u201enie ma wa\u017cy\u0107 […] na miejscu ich zasiada\u0107\u201d). Grozi\u0142a za to kara sze\u015bciu groszy. Tyle samo musia\u0142 wp\u0142aci\u0107 do \u201eskrzynki Bractwa\u201d strzelec, kt\u00f3ry sprzeciwi\u0142by si\u0119 ich poleceniom. Starsi mieli tak\u017ce obowi\u0105zek obejrze\u0107 stan rusznic poszczeg\u00f3lnych braci. Posiadanie broni w z\u0142ym stanie technicznym w najgorszym wypadku skutkowa\u0142o wydaleniem z Bractwa. Brat strzelec, kt\u00f3ry nie zgadza\u0142 si\u0119 z ocen\u0105 starszych odno\u015bnie sprawno\u015bci swojej strzelby, m\u00f3g\u0142 udowodni\u0107 jej sprawno\u015b\u0107. W tym celu, w obecno\u015bci starszych, musia\u0142 j\u0105 nabi\u0107 i odda\u0107 strza\u0142 w miejscu do tego przeznaczonym, czyli na Celstacie. Bracia strzelcy zostali przez ich dobrodzieja zobowi\u0105zani do \u0107wicze\u0144 w strzelaniu, kt\u00f3re przybra\u0142y form\u0119 rywalizacji mi\u0119dzy strzelcami. Wed\u0142ug przywileju mia\u0142y si\u0119 one odbywa\u0107 cztery razy w roku \u2013 w pierwsz\u0105 niedziel\u0119 po oktawie Bo\u017cego Cia\u0142a, na \u015bwi\u0119tego Jakuba, na \u015bwi\u0119tego Micha\u0142a i w<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[],"class_list":["post-1101","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-22"],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kbsczarnkow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1101","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kbsczarnkow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kbsczarnkow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kbsczarnkow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kbsczarnkow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1101"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/kbsczarnkow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1101\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1104,"href":"https:\/\/kbsczarnkow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1101\/revisions\/1104"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kbsczarnkow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1101"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kbsczarnkow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1101"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kbsczarnkow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1101"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}